Somuncu Baba (Şeyh Hamid-i Veli Hazretleri)
 
ŞEYH HAMİD-İ VELÎ (SOMUNCU BABA) (1331-1412) 

 

Asıl adı Hamid Hamidüddin'dir. Somuncu Baba olarak da bilinen Şeyh Hamid-i Veli Hazretler
i, Osmanlı Padişahı Yıldırım Bayezid Han zamanında yaşamıştır.

Miladi 1331 tarihinde Kayseri'nin Akçakaya köyünde doğmuştur. Anadolu'yu manevi fetih için gelen Horasan erenlerinden Şemseddin Musa Kayseri'nin oğludur. Soyu Peygamber Efendimiz (s.a.s)'e ulaşır, 24. kuşaktan torunudur, Seyyiddir. Şeyh Hamid-i Veli Hazretleri ilk tahsilini babası Şemseddin Musa Kayseri'den almıştır. Bilge kişiliği olan Şeyh Hamid-i Veli Hazretleri, ilim alanındaki çalışmalarını Şam, Tebriz ve Erdebil'de sürdürmüştür. Alaaddin Erdebili'den ve Bayezid-i Bistami'nin ruhaniyetinden manevi terbiye almıştır.
Dini ve dünyevi ilimlerle ilgili icazet alarak, irşad vazifesi için Anadolu'ya dönmüş Bursa'ya yerleşmiştir. Bursa'da çilehanesinin yanında yaptırdığı ekmek fırınında somun pişirip çarşı pazar dolaşarak "Somunlar Müminler" nidasıyla insanlara ekmek dağıtmıştır. Bu sebeple Şeyh Hamid-i Veli Hazretleri, Somuncu Baba ve Ekmekçi Koca olarak da tanınmıştır. Zamanın Padişahı Yıldırım Beyazıd Han Niğbolu zaferini kazanınca Allah'a şükür nişanesi olarak Bursa Ulu Camiini yaptırmıştır.
 Ulu Cami’nin açılış hutbesini Şeyh Hamid-i Veli Hazretleri okumuş, hutbede Fatiha Suresini yedi farklı şekilde yorumlamıştır. Bu olağanüstü hutbeyi dinleyen cemaat Şeyh Hamid-i Veli Hazretlerine büyük bir teveccüh ve tazim göstermiştir. Manevi kişiliği ve bilgelik yönü ortaya çıkan Şeyh Hamid-i Veli Hazretleri şöhretten korktuğu için talebeleriyle birlikte Bursa'dan ayrılarak Aksaray'a gelmiştir. Aksaray'da Hacı Bayramı Veli Hazretlerini dünyaya ve ahirete ait ilimlerde eğiterek yetiştirmiş, irşad vazifesi için Ankara'ya görevlendirmiştir.

Şeyh Hamid-i Veli Hazretleri, 1412 (h. 815) tarihinde Darende’de ebedi âleme göç etmiştir. Kabri şerifleri, kendi zamanında halvethane olarak kullanılan, misk ü anber kokulu, şimdiki Şeyh Hamid-i Veli Camii içerisinde olup, estetik yapılı cevizden oyma sanduka ile de kaplıdır.
 Şeyh Hamid-i Veli Hazretlerinin Yusuf Hakiki ve Halil Taybi adında iki oğlu bilinmektedir. Yusuf Hakiki Aksaray'da kalarak burada vefat etmiştir. Diğer oğlu Halil Taybi ise, hacdan döndükten sonra babası ile birlikte Darende'ye gelerek yerleşmiş ve burada vefat etmiştir. Kabri şerifleri Şeyh Hamid-i Veli Hazretlerinin yanında Aksaray’dadır.

Şeyh Hamid-i Veli Hazretlerinin Mübarek kabri şerifleri Aksaray Ervah Kabristanlığındaki itikafhanesindeki Mescidi ve Türbesiyle beraberdir.
Talebeleri:
Somuncu Baba Hazretleri ve en meşhur talebesi Hacı Bayram Veli'nin Osmanlı Devletinde yeni Anadolu ve Rumeli üzerinde çok büyük etkileri vardır. Osmanlı kültürünü etkileyen bu önemli simaların hizmetlerini ve kültürümüze katkılarını anlamak için yetiştirmiş oldukları bazı isimleri zikretmemiz gerekir. Böylece kültürümüz için ne kadar önemli olduklarını ve büyük değerler ifade ettiklerini anlamaya çalışabiliriz. Bu önemli isimler ve medfun oldukları yerler şunlardır:
 Halil Taybi Darende
 Baba Yusuf Hakiki Aksaray
 Akşemseddin - Beypazarı – Göynük
 Ömer Dede Göynük
 Hızır Dede Bursa
 Akbıyık Sultan Bursa
 İnce Bedreddin Darende
 Yazıcıoğlu Gelibolu
 Şeyh Lutfullah Balıkesir
 Şeyhî Kütahya
 Şeyh Üftade Bursa
 Aziz Mahmud Hüdayi İstanbul
 Muslihiddin Halife İskilip
 Uzun Selahaddin Bolu

Somuncu Baba Hazretlerinin günümüze kadar gelen uzantıları ve yansımaları o kadar mükemmel ki Anadolu'nun her köşesinde bir parçasını bulmak ve yüreklerde hissetmek mümkündür. Âlim ve tasavvuf ehli kimseler üzerinde emeği ve etkisi bulunan Somuncu Baba Hazretleri için kültürümüzün temel taşlarından biridir diyebiliriz. Öyle ki uzantılarının günümüze kadar devam etmesi neseb-i aliyesinin halen etken olması günümüz insanları için Allah'ın bir lütfudur.
 Eserleri

Somuncu Baba, zâhirî ve bâtınî ilimlerdeki derin bilgisine rağmen, çok az eser vermiş veya çok az eseri bize ulaşmış bir alim kişidir. Onun fazla eser vermiş olmaması, daha evvel işâret ettiğimiz melâmet meşrebinden de kaynaklanmış olabilir. Nitekim onun yanında yetişmiş bulunan ve halifesi olan Hacı Bayram Veli de, müderris olmasına rağmen eser yazmamış ve hatta Muhammediyye müellifi halifesi Yazıcıoğlu, eserini kendisine takdim ettiğinde, “Mehmet, bununla uğraşacağına bir gönül haketseydin; bir gönle girip onun terbiyesiyle meşgul olsaydın, daha iyi olmaz mıydı?” diyerek kendi düşüncesini de dile getirmiştir. Bu zikredilen hakikata rağmen, Somuncu Baba’nın bize kadar ulaşan Şerh-i Hadis-i Erba‘în, Zikir Risalesi, Silâh’u-l Mürîdîn ve Kâşif’u-l-Estar an Vechi-l Esrar eserleri mevcuttur.
 Şeyh Hamid-i Veli Hazretlerinin soyu Darende'de; Halil Taybi ile günümüze kadar devam etmektedir. Prof. Dr. Ahmet Akgündüz "Arşiv Belgeleri Işığında Somuncu Baba ve Nesebi Alisi" adlı eserinde arşiv kayıtlarına dayanarak Şeyh Hamid-i Veli Hazretlerinin nesebi, nesli ve kabri şerifi hakkında genişçe bilgiler vermektedir.

Şeyh Hamid-i Veli neslinden büyük devlet adamları, âlim ve fâzıl zatlar yetişmiştir. Es-Seyyid Osman Hulusi Efendi de bunlardan birtanesidir.
 Tavsiyeleri:

Arkadaşlarıma ve Yolumuzdan Gidenlere Tavsiyelerim
 Gizli ve aşikâr her yerde Allah'tan korksunlar.
 Az yesinler, az konuşsunlar, az uyusunlar.
 Avamın arasına az karışsınlar.
 Tüm masiyet ve kötülüklerden uzak dursunlar.
 Daima şehvetlerden kaçınsınlar.
 İnsanların elindekilerden ümitlerini kessinler.
 Tüm zemmedilmiş sıfatları terk etsinler.
 Övülen sıfatlarla süslensinler.
 Şiir ve şarkı (günaha götürüyorsa) dinlemekten kaçınsınlar.
 Ayrı bir görüşle, kendini cemaatten ayrı bırakmasınlar.
 Aç olarak ölseler bile şüpheli hiç bir lokmayı yemesinler.

Şiirleri:
Biz Ol Uşşak-ı Serbazız
 Biz ol uşşak-ı serbazız
 Akıl rüşd bize yar olmaz
 Mey-i aşk ile sermestiz
 Bize hergiz humar olmaz

Diriyiz daim, ölmeyiz
 Karanularda kalmayız
 Çürüyüp toprak olmayız
 Bize leyl ü nehar olmaz

Bizim illerde ay ü gün
 Sebat üzre durur daim
 Televvün erişip ona
 Gehi bedr ü hilal olmaz

Bizim gülşendeki güller
 Dururlar taze solmazlar
 Hazan olup dökülmezler
 Zemistan ü bahar olmaz

Şarab-ı aşkı çün içtik
 Feragat mülküne göçtük
 Yanıp aşkınla tutuştuk
 Bize tahrik ü tar olmaz

Ereliden şems nuruna
 Vücudum zerreden katre
 Ne katre ayn-i bahar oldu
 Ona k'ar ü kenar olmaz

Bırak ey Hamida varı
 Görsem desen sen ol yarı
 Göricek ol tecellayı
 Ondan özge kemal olmaz

Senden dolu iki cihan
 Oldum zuhurundan nihan
 Ger bulayam seni ayan
 Ya Rab n'ola halüm benüm

Dilde kanaat olmaya
 Züht ile taat olmaya
 Senden hidayet olmaya
 Ya Rab n'ola halüm benüm

Şol gün ki mizan kurula
 Hak kapusunda durula
 Halayık oda sürüle
 Ya Rab n'ola halüm benüm

Ağlarım işte zar ile
 Kaldum diriğ ağyar ile
 Bilişmedim sen yar ile
 Ya Rab n'ola halüm benüm

Hamidi'nin gözü yaşı
 Doldurur dağ ile taşı
 Bilmem n'idem garip başı
 Ya Rab n'ola halüm benüm


Şeyh Hamideddini Aksarayi-Somuncu Baba